Grote vriendelijke reuzenvilla
Particuliere woning Sleeping Giant, Killiney, Ierland
Auteur: Kirsten Hannema
Met in het werk gestort beton ontwierp O’Donnell + Tuomey Architects een 500 m2 grote villa in Killiney, nabij de Ierse hoofdstad Dublin, die opgaat in het granieten heuvellandschap. Door de facetvormen van het dak en de gevels, en de lichtgrijze kleur van het beton, waarin graniet is verwerkt, voegt het huis zich in de omgeving. Het silhouet lijkt van boven gezien op een liggende figuur. Het doet denken aan het boek Gulliver’s Travels waarin de hoofdpersoon na een schipbreuk op het eiland van het Lilliputtervolk aanspoelt, en op het strand neerzijgt: een slapende reus. Vandaar de naam van het huis, Sleeping Giant.
Het jaren zeventighuis dat eerder op deze plek stond, was – opmerkelijk genoeg – afgekeerd van het uitzicht. De opdrachtgevers besloten om het te slopen en er een nieuwe woning te realiseren, gericht op het landschap, en met een hoge duurzaamheidsscore. De contouren van de rotsgrond volgend, ontwierpen de architecten een splitlevel huis verdeeld over drie verdiepingen. Het hoofd en de torso van de reus, met de woonkeuken, zijn richting het zuidoosten gericht op de baai van Dublin en de bergen. De benen, die de kinderslaapkamers en speelruimte omvatten, krullen zich tegen de granieten ondergrond.
Met de wens voor een duurzame woning in gedachten, kozen de architecten voor hoogovenslak (ter plaatse Ground Granulated Blast-furnace Slag ofwel GGBS genaamd GGBS-beton). Het is een alternatief voor traditioneel cement op basis van hoogovenslakken; een bijproduct uit de staalindustrie. In Nederland is dit hoogovencement heel gewoon, maar in Ierland is dat minder het geval. Het is milieuvriendelijker dan portandcement, vergelijkbaar in prijs, maar geeft een meer verfijnde afwerking en een witte tint, die mooi aansluit bij de omringende rotsen. Hoogovencement is voor 70% van het beton gebruikt. Het beton omvat een speciale mix van granietgranulaat en zand, en is gezandstraald. Daardoor worden de micakristallen in het graniet, als het licht erop schijnt, glinsterend zichtbaar.
De betonnen draagconstructie, rondom ingepakt met harde isolatieplaten, is omkleed met massieve buitenwanden van graniet op de begane grond, en kalkstuc op de verdiepingen. Na de sloop van het bestaande huis is eerst de begane grond vloer gestort. Daarna volgden de wanden, trappen en de schoorsteen, werden de stalen kolommen geplaatst, en is het facetvormige dak gestort.
Aan de binnenzijde is de betonconstructie grotendeels in het zicht gelaten. De vloer, die naadloos overgaat in het terras, is afgewerkt met graniet, de verdiepingshoge ramen en puien zijn gemaakt van iroko hout.
Blikvanger is het facetvormige betonnen dak, dat als een vijfde gevel werkt; het is het eerste dat je ziet als je aankomt vanaf de weg. Tegelijk is het met zijn gevouwen vormen en schuine vlakken, die associaties oproepen met een tent, bepalend voor de sfeer in het interieur. Het dak omsluit een in het werk gestorte betonnen schoorsteen, waaraan het is verankerd, en rust aan de open zuidzijde op een rij slanke stalen kolommen.
Aan de buitenzijde is het dak voorzien van een dekvloer, die de vouwlijnen in de ondergelegen betonconstructie weerspiegelt. De afgewerkte betonlaag zorgt voor extra bescherming tegen de elementen en voorkomt, samen met een waterdichte folie, dat water in de constructie sijpelt. Regenwater wordt via de – strak gedetailleerde – regengoot langs een staalketting afgevoerd naar een buitenbassin.
In een relatief korte bouwtijd van 15 maanden is een hoge kwaliteit bereikt, met name door de precieze vervaardiging van de complexe multiplex bekisting, waarvoor de architecten ontwerptekeningen maakten. Doel was om een naadloze, gladde afwerking te bereiken. Om constructievoegen in het beton te elimineren, zijn grootschalige verticale stortingen en doorlopende platen gerealiseerd. Het dak met zijn vele schuine vlakken was het meest uitdagend om te maken, vertellen de architecten. Zij werkten nauw samen met de – meest Poolse – bouwvakkers om de betonconstructie te controleren en detailleren. Toen het huis in 2006 ontworpen werd, was 3D-modelleren en -printen nog geen gemeengoed. De bekistingspatronen zijn uitgewerkt met behulp van kartonnen schaalmodellen, die de aannemers tijdens de stortwerkzaamheden in het kantoor op de bouwplaats bewaarden.
De Sleeping Giant is uitgegroeid tot een iconisch bouwwerk, niet alleen door de bijzondere esthetiek, maar ook vanwege de hoge duurzaamheidsambities die het project 20 jaar geleden al stelde. Doel van het ontwerp was om het energieverbruik in de gebruiksfase te reduceren, alsook de energierekening. De zeer goede isolatie, passieve verwarming via de glazen zuidgevel en de thermische massa van het beton dragen daaraan bij. Een warmtepomp, die gebruik maakt van geothermische energie, levert warm water voor de vloerverwarming. Door toepassing van het hoogovencement en houten kozijnen, is ook bespaard op CO2-uitstoot in de productiefase.
