Studentenhuisvesting La Maison d’Egypte, Parijs, Frankrijk
Auteur: Kirsten Hannema
Rijdend over de ringweg van Parijs, is het pal daaraan gelegen Maison d’Egypte direct herkenbaar door de twee metershoge kopgevels van prefabbeton met ‘gegraveerde’ hiëroglyfen.
Het studentencomplex op de campus La Cité Internationale Universitaire roept associaties op met massief-stenen Egyptische architectuur, en sluit tegelijk aan bij de moderne Parijse woningbouwblokken in de omgeving. Het okerkleurige, korrelige beton is speciaal voor dit project ontwikkeld.
La Cité Internationale Universitaire verrees na WOI vanuit het idee om verschillende culturen te verenigen; een plek waar internationale studenten elkaar ontmoeten en samenleven. Mettertijd verrezen er zo’n 45 ‘huizen’, vaak met inzet van bekende architecten. Zo bouwde architect Willem Dudok in 1938 het Collège néerlandais en Le Corbusier in 1957 het Maison de Brazil.
La Maison d’Egypte is onderdeel van de meest recente uitbreiding, en staat pal aan de ringweg Boulevard Peripherique. Bureau SAM uit Parijs en Dar Arafa Architecture uit Egypte wonnen de ontwerpprijsvraag met een plan dat traditionele Egyptische architectuur mixt met moderne Parijse woningbouw, wat tot uitdrukking komt in markante okerkleurige betongevels.
Op de bouwkavel stond een monumentale boom waaromheen binnen een straal van 10 meter niet gebouwd mocht worden, en ook de gebouwcontouren en hoogte (25 m) waren gegeven.
Om zoveel mogelijk gemeenschappelijke ontmoetingsruimte te creëren, hebben de architecten binnen het maximale volume een U-vormig bouwvolume gemaakt, met een uitkraging over het naastgelegen wandelpad, en rond de boom een halfrond atrium. Daarin is een Egyptische tuin aangelegd.
Aan de glazen atriumgevel liggen – op elke verdieping – een gemeenschappelijke woonkeuken en U-vormige gangen die toegang geven tot de 195 woonstudio’s. Die zijn voorzien van een massief betonnen gevel, die een monumentaal beeld geeft en het geluid van de snelweg weert. Blikvangers zijn de gesloten kopgevels waarin hiëroglyfen zijn ‘gegraveerd’.
De keus om met beton te werken, was vooral een financiële, zegt architect Boris Schneider. Aanvankelijk was het idee om te werken met natuursteen, maar vanwege de uitkraging zou dat ingewikkeld en duur worden. De ontwerpers wilden namelijk geen simpele stenen gevelbeplating; het gebouw moest ogen als een massieve constructie.
In overleg met de constructeur besloten ze om te bouwen met gepigmenteerd prefabbeton. Dit is ontwikkeld in samenwerking met het Belgische bedrijf DECOMO. Het beton moest in kleur lijken op Egyptisch natuursteen. Daartoe is oker pigment toegevoegd.
Ook mocht het beton niet te glad zijn; de textuur moest korrelig ogen. De architecten dachten aan zandstralen, DECOMO stelde een zuurbehandeling voor. Uiteindelijk is daarvoor gekozen, omdat het een meer homogeen resultaat geeft.
Al in de ontwerpprijsvraag hadden de ontwerpers het idee om hiëroglyfen in de kopgevels te verwerken. Ze deden daartoe (digitaal) onderzoek in Berlijnse bibliotheken waar papyrusrollen worden bewaard en vertaald.
In samenwerking met historici en Egyptologen kozen ze een drietal historische teksten die verhalen over kennis, leren en onderwijs. Voor het aanbrengen van de hiëroglyfen zijn verschillende technieken overwogen.
Omdat de architecten geen tekening wilden, maar een reliëf, dachten ze in eerste instantie aan siliconenrubber mallen. Maar omdat elk van de 17 (verdiepingshoge) gevelplaten qua tekst anders is, zouden er evenzoveel mallen nodig zijn; dat werd te kostbaar.
De ontwerpers stelden voor om zelf multiplex mallen te maken, waar de hiëroglyfen -uitgezaagd met behulp van een 3D-freesmachine – als negatieven in geplaatst zijn. Met verschillende prototypes testten ze hoe dik en diep (2 cm) het reliëf maximaal mocht zijn om de mallen goed te kunnen lossen en breuken in de filigrane lijnen te voorkomen.
De tekeningen voor het uitzagen van de mallen zijn digitaal geleverd; de architecten werkten hiervoor nauw samen met de constructeurs en aannemers. De dragende elementen wegen 10 tot 15 ton; er was speciaal hijsmaterieel nodig om ze op hun plaats te tillen.
Aanvankelijk wilden de architecten het okerkleurige beton ook in de woonstudio’s toepassen, wat niet haalbaar bleek binnen het budget. Daarom is gekozen voor een draagconstructie van standaard in het werk gestort beton, waarbij een van de binnenmuren oker is geschilderd.
Eerst zijn de fundering, de woningscheidende wanden en de vloeren gemaakt. Vervolgens zijn daaraan de prefab gevelelementen opgehangen, met behulp van een roestvrijstaal railsysteem. De verdiepingshoge, F-vormige gevelelementen omvatten steeds twee woonstudio’s.
Om het gewicht te beperken zijn deze elementen hol; aan de binnenzijde zijn ze geïsoleerd. Door de dubbele hellende vlakken rond de ramen ontstaat een sterke schaduwwerking. Het logo van La Maison d’Egypte, te zien bij de entree, is op dat beeld gebaseerd.
Het interieur van het gebouw is afgewerkt met zachtgeel natuursteen en veel hout. Het eindresultaat is een indrukwekkend gebouw, dat naast studentenhuisvesting ook dienstdoet als Egyptisch cultureel centrum.
Het omvat een foyer voor studenten, een sporthal, muziekstudio’s en een multifunctionele zaal met 200 plaatsen. Deze ruimtes zijn te vinden op de begane grond, rond het atrium. In die centrale ruimte springen de twee glooiende betonnen trappenhuizen in het oog. Deze zijn in het werk gestort met hetzelfde okerkleurige beton als de gevels, in een multiplex bekisting.
Terwijl de betonnen gevelelementen een uitgesproken hoekige vorm hebben, sluiten de trappenhuizen juist aan bij de halfronde contour van de glazen facade.
